بخش دوم: تغییر مقادیر در ردیف های ستاره دار و غیر پایه
۲-1. ردیفهای ستاره‌دار و غیرپایه
ردیفهای ستاره‌دار یا غیرپایه در بسیاری از پیمان‌ها برای کارهایی درج می‌شوند که قیمت آن‌ها با استفاده مستقیم از ردیف پایه فهرست‌بها قابل تعیین نبوده یا به‌صورت اختصاصی در اسناد پیمان پیش‌بینی شده‌اند. بخشنامه شماره ۲۷۴۶۷۳/1403 ردیفهای غیرپایه را از روش محاسبه جمع جبری تغییر مقادیر ردیفهای پایه در فصل خارج می‌کند. بنابراین، نباید تغییرات ردیفهای ستاره‌دار را بدون بررسی ضوابط مربوط، در محاسبه جبری ردیفهای پایه همان فصل وارد کرد.
خارج بودن ردیفهای ستاره‌دار از روش محاسبه بخشنامه، به‌تنهایی به این معنا نیست که هر نوع افزایش یا کاهش آن‌ها آزاد از هر محدودیت قراردادی است؛ در این موارد سقف افزایش یا کاهش ردیفهای ستاره دار، به میزان 25 درصد مجموع ردیفهای ستاره دار آن فصل، به طور مستقل و بدون جمع جبری است.
2-2. کار جدید چه زمانی مطرح می‌شود؟
مطابق بند «ج» ماده ۲۹، اگر برای کاری که انجام آن در محدوده موضوع پیمان ضرورت یافته است، در فهرست‌بهای منضم به پیمان و مقادیر منضم به آن قیمت و مقدار پیش‌بینی نشده باشد، پیمانکار باید قیمت پیشنهادی خود را با تجزیه‌بهای مربوط ارائه کند. قیمت پیشنهادی پس از بررسی و توافق در مسیر قراردادی، با تأیید کارفرما قابل اعمال خواهد بود.
قیمت کار جدید باید با توجه به هزینه‌های مربوط در محل اجرای کار تعیین شود و ضرایب قراردادی قابل اعمال، تنها ضریب بالاسری پیمان خواهد بود. بدیهی است ارائه قیمت پیشنهادی از سوی پیمانکار به‌تنهایی به معنای تصویب آن نیست؛ همچنین انجام کار بدون رعایت تشریفات لازم می‌تواند زمینه اختلاف در پرداخت و استحقاق قراردادی را فراهم کند.
2-3. سقف ۱۰ درصد برای قیمت‌های جدید
بند «د» ماده ۲۹ مقرر می‌کند که جمع مبلغ مربوط به قیمت‌های جدید نیز نباید از ۱۰ درصد مبلغ اولیه پیمان بیشتر شود. در کنترل این سقف باید اقلام واقعاً مشمول قیمت جدید، از سایر تغییرات تفکیک شوند و محاسبات با مستندات قابل رسیدگی ارائه گردد.
مثال: اگر مبلغ اولیه پیمان ۱۰۰۰ میلیارد ریال باشد، سقف ۱۰ درصدی قیمت‌های جدید بر مبنای این حکم برابر با ۱۰۰ میلیارد ریال است. این مثال برای توضیح محاسبه سقف است؛ تشخیص اینکه کدام اقلام مشمول قیمت جدید هستند، به اسناد پیمان و مقررات قابل اعمال وابسته است.
این سقف ۱۰ درصدی را نباید با سقف ۲۵ درصدی مجموع افزایش‌ها و قیمت‌های جدید در بند «الف» ماده ۲۹ یکی دانست. هر دو کنترل باید با توجه به دامنه حکم مربوط و به صورت مجموعاً 25 درصد انجام شود.
2-4. تفاوت کار جدید با افزایش مقدار ردیف موجود
اگر ردیف و نرخ قراردادی برای کار موردنظر وجود داشته و مقدار اجرای آن افزایش یافته باشد، موضوع اصولاً در قالب تغییر مقدار ردیف موجود بررسی می‌شود. در مقابل، اگر برای کار موردنیاز در اسناد پیمان قیمت و مقدار وجود نداشته باشد، موضوع می‌تواند در چارچوب کار جدید و تعیین قیمت جدید قرار گیرد. تشخیص صحیح این مرز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا روش قیمت‌گذاری، تشریفات تأیید و سقف‌های مالی ممکن است متفاوت باشد.
عنوانی که در صورت‌وضعیت یا مکاتبه برای یک کار انتخاب شده، به‌تنهایی تعیین‌کننده ماهیت قراردادی آن نیست. باید شرح کار، نقشه‌ها، مشخصات فنی، فهرست‌بهای منضم به پیمان، ردیفهای موجود، دستورالعمل کاربرد و اسناد ابلاغی بررسی شوند.
2-5. ضوابط کارهای جدید در فهرست‌بهای ابنیه سال ۱۴۰۴
در برخی موارد، ممکن است برای کار موردنظر ردیف و قیمت قابل استفاده در اسناد پیمان وجود داشته باشد و مقررات پیوست، نحوه استفاده از آن نرخ و حدود مربوط را تعیین کند. در موارد دیگر، اگر کار فاقد قیمت و مقدار قراردادی باشد، فرایند تعیین قیمت جدید موضوع ماده ۲۹ (بند ج) مطرح می‌شود. این دو مسیر را نباید با یکدیگر ادغام کرد و هر تغییری را کار جدید یا اقلام ستاره دار تلقی نمود.
هرگاه برای اعمال یک سقف خاص، از جمله سقف مربوط به کارهای دارای قیمت و مقدار از پیش تعیین‌شده یا هر حکم خاص دیگر در پیوست کارهای جدید استناد می‌شود، باید متن دقیق بند یا تبصره، دامنه شمول آن و نحوه محاسبه سقف در پرونده درج شود.
بنابراین، در گزارش رسیدگی پیشنهاد می‌شود برای هر قلم مورد اختلاف، دست‌کم این اطلاعات ثبت شود: شرح و ماهیت کار؛ شماره ردیف و فصل؛ پایه یا ستاره‌دار بودن؛ وجود یا نبود قیمت و مقدار در اسناد پیمان؛ مبنای نرخ مورد استفاده؛ مستند مقرراتی تعیین قیمت؛ و سقف مالی یا تشریفات تأیید قابل اعمال.
ادامه دارد...
